Naturalisatie van Hugenoten in Amsterdam

Ik heb het al eerder gehad over de Waalse Fiches, kleine kaartjes met daarop feiten uit de Waalse kerken. Doop, huwelijk, begraven maar ook naturalisaties. Buitenlandse vluchtelingen konden hier genaturaliseerd worden, als gevolg van een Edict van de Staten van Holland en West-Friesland.
Het Geheugen van Nederland heeft er een pagina aan gewijd. Ik was nog steeds nieuwsgierig naar de inschrijvingen van die naturalisaties, maar dat zou wel een keertje komen bij een volgend bezoekje aan het Nationaal Archief in Den Haag. Maar zo lang hoeft helemaal niet gewacht te worden. Vanmorgen stuitte ik namelijk op de boeken van naturalisaties in Amsterdam, eigenlijk zonder er actief naar te zoeken. Serendipiteit heet dat met een moeilijk woord.
Deze naturalisatie uit de Waalse Fiches:



is terug te vinden in het archief van de Amsterdamse Burgemeester, en dan ziet dat er zo uit:



Dit is een eenvoudige inschrijving van een enkel echtpaar. Maar er waren ook hele gezinnen die genaturaliseerd werden. Voor een genealoog is dit smullen, want de namen van de kinderen worden gegeven en soms ook hun leeftijd. Bijvoorbeeld deze:



Dit gezin kwam uit Parijs. Dit register bevindt zich in het 5028: archief van Burgemeesters onder inventarisnummer 594. De inschrijvingen lopen door tot 1720. Voorin dat dikke boek zit een verklaring van de Burgemeester, waarin wordt uitgelegd wat het voor register is. Ook dat is even op de foto gezet:

Genealogisch onderzoek naar een onderzeeër

In 1940 verging de (O)nderzeeboot 13, kortweg bekend als O13, op de Noordzee. Van het schip en de 34-koppige bemanning is nooit meer iets vernomen. De O13 is gebouwd op Scheepswerf De Schelde te Vlissingen en de tewaterlating vond plaats in april van het jaar 1931. Dagblad De Zeeuw schreef er het volgende over:



Het is nog steeds een mysterie waar de O13 is gebleven. "Ergens op de bodem van de Noordzee", daar moesten de nabestaanden het mee doen. Dat de onderzeeër verdwenen was, bleef in het eerste jaar van de oorlog ook lang onbekend. Reden voor Tonny Froma om de pen ter hand te nemen en de geschiedenis van de O13 te beschrijven



Gisteren verscheen het herdenkingsboek over de O13, waarvoor ook veel genealogisch zoekwerk is verricht. De ruimte hier is een beetje beperkt, vandaar dat ik het interview met onderzoekster Ludmilla van Santen op mijn website heb gezet.



Vice-admiraal Borsboom van de Koninklijke Marine overhandigt het eerste exemplaar van het boek aan eregast en oud-onderzeebootcommandant Piet de Jong (98).



Een foto, gemaakt in Den Helder, na de officiële plechtigheid, met van links naar rechts Ludmilla van Santen, Rob van der Doe en zijn echtgenote Jantine Jimmink die samen het binnenwerk hebben ontworpen en schrijver Tonny Froma. De ontwerper van het omslag, Martin Roodnat, was helaas afwezig.

Het rondzingende jaartal 1664

Je kent dat wel, op een gegeven moment ben je zover terug in de tijd dat het zoeken steeds moeilijker wordt. Bijvoorbeeld omdat originelen niet te vinden zijn of dat er voor het gezochte tijdvak geen index is gemaakt.
In zo'n geval maak ik een schatting van het moment waarop een gebeurtenis heeft plaatsgevonden. Zoals bijvoorbeeld dit:



Ik heb deze gegevens bijna 10 jaar geleden geparkeerd op mijn eerste website. Met de achterliggende gedachte: ik kom later wel weer eens terug bij deze tak en ga dan verder zoeken naar meer informatie. Leuke gedachte, eentje die een aantal jaren in de wachtkamer heeft doorgebracht. Ondertussen zag ik mijn geschatte jaartal wel steeds weer terug op allerlei andere sites, zoals genealogieonline dat niet meer benaderbaar is. De mensen die de informatie met bronvermelding hebben overgenomen krijgen binnenkort bericht over mijn nieuwe vondst, anderen zoeken het lekker zelf maar uit.

Ander jaartal
Waarom kon ik de juiste doopdatum eerst niet vinden en nu wel? Dat komt door het Nationaal Archief, dat de scans van de doopboeken op internet heeft gezet. Ook bij FamilySearch zijn de scans te zien. Een index is er nog niet, maar het is wel mogelijk om de scans handmatig door te bladeren. Een beetje zoals vroeger, toen je ook een hele film moest bekijken of een serie microfiches in de lezer moest duwen. Dus na verloop van tijd komt de volgende scan in beeld, met de doopdatum 3 juni 1657.



En hoe weet ik nou dat ik hier de juiste Neeltie te pakken heb? Dat blijkt dan weer uit de inschrijving van het huwelijk van haar ouders in 1656. Ook deze is weer, na enig stevig zoekwerk, opgedoken van een film van FamilySearch:



Hier blijkt, dat de achternaam Koij ook wel wordt geschreven als Coeij. Weer een variant erbij, want eerder al vond ik Kooij en Van der Kooij. Dat "Kooij" blijkt ook de voorkeur te zijn bij Google, want steeds als ik zoek op "Koij" krijg ik de vervelende vraag "Bedoelde je misschien Kooij?" Nee, kennelijk dus niet, want anders had ik wel Kooij in het zoekvenstertje getypt.

De Kwadijker molengang - 3 -

Met een beetje noeste arbeid heb ik de verkeerd draaiende molens kunnen repareren. Ook draaien de wieken niet meer dwars door de bodem heen. Dat krijg je ervan als je een computer gebruikt en het resultaat niet goed vergelijkt met de werkelijkheid. Hier nog een keertje de molengang in vogelvlucht, gezien op een vroege ochtend in augustus.



En als je gewoon op de grond ging staan, zag het er als volgt uit:



Okee, en dan nog eentje met drie van de vier molens keurig achter elkaar. Bekeken vanaf de Kwadijkerweg.

Graven in Waalse fiches

Op FamilySearch is een nieuwe pluk scans (meer dan 1,3 miljoen stuks) geplaatst. Het gaat om de zogeheten Waalse fiches, een kaartsysteem dat als index dient voor de DTB's van de Waalse kerken. Het gaat daarbij om protestanten die het dringende advies hadden gekregen om Frankrijk te verlaten. Berucht was de intrekking van het Edict van Nantes.
De Franse koning Henri IV vaardigde in 1598 het Edict van Nantes uit, waarin hij de Hugenoten een zekere mate van godsdienstvrijheid gaf. De protestanten kregen daarmee rechten in een land waar de mensen voornamelijk katholiek waren. Dat ging goed tot 1685, toen koning Louis XIV - bijgenaamd de Zonnekoning - het Edict van zijn voorganger herriep. De rechten van de protestanten werden ingetrokken en ze moesten zich van alles laten welgevallen. Bijvoorbeeld dat er 's avonds op de deur werd gebonsd door een troep soldaten, waarna de mededeling kwam "dat het niet veilig was". Het geschrokken gezin kreeg daarom "bescherming" van enkele soldaten. Tja, die moesten natuurlijk wel onderdak hebben, en drank, en voedsel en... Of de heer des huizes daar maar even voor wilde zorgen.

Vluchten naar het buitenland
Veel Hugenoten ontvluchtten de terreur en ze kwamen in groten getale in de Nederlanden terecht. Voor hun godsdienstoefening konden zij terecht bij de églises Wallonnes (de Waalse kerken of Walenkerken), de gereformeerde kerken waar de voertaal Frans was. De eerste van die kerken was in 1583 al gesticht door Franse vluchtelingen, zie de website van de Pieterskerk in Utrecht.
Van de doop-, trouw-, begraaf- en lidmatenboeken is een uitgebreid kaartsysteem gemaakt. Die index staat dus nu op internet en dat biedt de mogelijkheid om vanuit de luie stoel lekker te spitten in de historische gegevens. De kaartjes zijn eerst geordend op naam en daarna op datum. Bij de alfabetisering wordt gekeken naar het hoofdonderdeel van de naam, iemand die Du Jardin heet, vinden we dus onder de J.

Praktijkvoorbeeld
Ik heb de kaartjes achter elkaar bekeken en als er een bekende naam voorbijkwam, deze meteen genoteerd. Op die manier kwam ik een voor mij onbekend familielid tegen, en wel op dit kaartje:



Dit is de doop van Jean de Caux, zoon van Jacques de Caux en Madeleine le Bouvier, gedoopt op 16 juli 1702. Mooie vondst, gauw noteren, en weer verder bladeren. Een paar fiches verder kwam ik deze tegen:



Dit is de begraafinschrijving van Jean de Caux, op 8 septmeber 1704. Ik moet eigenlijk zeggen de begraafinschrijving van "een" Jean de Caux, want er staat verder geen informatie bij. Maar er zijn gelukkig meer bronnen beschikbaar, zoals de website van het Stadsarchief Amsterdam. Gauw daarheen en de naam Jean de Caux invoeren bij de begraafregisters voor 1811, met jaartal 1704. Met als resultaat: helemaal niets. Dan maar alleen zoeken op jaartal 1704 en achternaam beginnend met een C. Wat blijkt, de begraafinschrijving staat er best wel in, alleen is de achternaam geschreven als de Coux...



Hier dus geen naam van de overledene, maar wel de naam van de vader: Jaqus. Ik durf die twee bronnen wel met elkaar te combineren en heb de begrafenis van de ruim 2 jaar oude Jean genoteerd.

Update: En even verderop komt er een kaartje te voorschijn over een naturalisatie, involge het Edict van 18 juli 1709. Punt, meer niet. Wat zou dat dan weer zijn? Gelukkig brengt het Geheugen van Nederland uitkomst. Weer wat geleerd.

De Kwadijker molengang - 2 -

Zoals ik al eerder schreef was een van mijn voorvaders molenaar in de Beemster. Hij werkte op de molens die bij Kwadijk stonden, een zogeheten viergang. De laatste van die molens is rond 1885 ontmanteld en waarschijnlijk verkocht als brandhout. Door de komst van stoomgemalen werden de molens overbodig. De gemalen zijn geïnstalleerd rond 1875 en de 5 jaar daarna heeft het polderbestuur de molens nog laten staan, als schaduwvoorziening. Omdat fotografie toen nog een luxeproduct was, werden er maar weinig foto's gemaakt en zeker niet van zoeites als een oude molen. Gevolg: de Kwadijker molengang is niet vereeuwigd. Er zijn maar twee foto's van Beemster molens (bij De Rijp) bewaard gebleven en één schildering, die hangt in het museum in De Rijp. Omdat ik toch wel een idee wilde hebben van de toenmalige situatie ben ik zelf maar aan het knutselen geslagen.
Gelukkig is er een kaart op schaal van de viergang, in 1832 gemaakt door het Kadaster. Die kaart is te zien op de website Watwaswaar en het ziet er zo uit:



En die kaart kan mooi dienen als een sjabloon om een 3D-model van de omgeving te maken. Dat ziet er dan uit zoals op de volgende plaat:



Hier is een draadmodel te zien van het hele model. Om het geheel een beetje aan te kleden zijn kleurtjes toegevoegd, zodat het gras groen is en de molens ook de vrolijke kleuren van de Beemster hebben. Die kleuren kloppen nog niet helemaal, maar in een volgende versie van het model pas ik dat nog aan. Het ziet er nu zo uit:



Het 3D-model van de bodem is nog niet naar mijn zin. Het model is gemaakt met Sketchup en daar zitten ook functies in om terreinen te maken. Met mooie glooiende hellingen en dergelijke. Helaas ben ik daar nog niet zo bedreven in, dus zijn sommige stukken van de dijk handmatig gevormd, met lelijke hoeken en knikken die soms net even te scherp zijn.



Op de plaat hierboven is de tijd ingesteld op laat in de middag, zodat de schaduwen de andere kant op wijzen. Sketchup biedt de mogelijkheid om zonlicht in een model aan te brengen, door de maand en de tijd van de dag in te stellen. Voorwaarde is wel, dat je het model goed oriënteert zodat het noorden van het model ook het noorden van de ontwerpruimte is. Zo niet, dan kan de zon plotseling in het noorden komen te staan en dat is een beetje vreemd. De voorgaande illustraties zijn van grote hoogte genomen, maar je kunt ook dichter bij de grond kijken:



Dit is het uitzicht dat je zou hebben gehad als je 140 jaar geleden bij de Kwadijkerbrug had gestaan, kijkend naar het noorden. Ik ben wel blij dat dit stukje van het werk nu klaar is, de volgende stap is het verfijnen van het model. En misschien breid ik het wel uit, als ik puf heb. In de tussentijd hou ik me aanbevolen voor tips, opmerkingen en dergelijke.

Het 3D-model is er gekomen dankzij tips en adviezen van:

Adriaan Mulder
Michiel Hooijberg van de website Poldersporen
Jenny Mulder van museum In 't Houten Huis in De Rijp
Erny van de Kleut van website de Beemsterbengel
De molenaar van de Schermer Museummolen
Leo Middelkoop van de Molendatabase

Update: Er is iets misgegaan met de constructie van de wieken van molen 1 en 3. Die blijken andersom te staan, waardoor de molen de verkeerde richtling uit lijkt te draaien. En alsof dat nog niet voldoende verkeerd was, bleken de wieken ook nog eens dwars door de bodem heen te draaien...



Ik ga dit zo snel mogelijk corrigeren, want de plaatjes moeten natuurlijk wel zo goed mogelijk de werkelijkheid weergeven. (Met wederom dank aan Adriaan Mulder).

Een puzzel bij wiewaswie

Ik lees alom dat website wiewaswie weer is begonnen met het plaatsen van stambomen van gebruikers. En dat het er zo mooi uitziet en dergelijke. Gauw even kijken natuurlijk en het duurt niet lang of de eerste puzzel dient zich al aan. Nou vooruit, buiten lijkt het alsof het winter is en een puzzel op een gure winteravond is leuk. Toch?
Oordeel zelf:



Ik zie dat meneer A met mevrouw B is getrouwd.
Dit echtpaar had een zoon C
Deze zoon trouwde met mevrouw D
Dat echtpaar had kinderen, waaronder zoon F
Maar mevrouw D trouwde ook met meneer E
En die staat in de stamboom eveneens als vader van zoon F

Kijk, dit kan dus niet. Er zijn voor zover ik dat kan bedenken enkele mogelijkheden om zo'n situatie te krijgen:
De maker van de stamboom heeft zijn gegevens door elkaar gehusseld, en bij www wordt daar geen controle op uitgevoerd, maar wordt gewoon het foute diagram getekend.
of:
De grafische software van www is onbetrouwbaar en zet zomaar lijntjes waar ze niet horen.
of:

Ik heb erop gepuzzeld en geef het nu op. Het lezertje mag zich nu bekwamen in het opstellen van een waterdichte verklaring.

Schrikken aan de leestafel

Klepperdeklep gaat de brievenbus en er ligt weer een tijdschrift op me te wachten. Deze keer is het Genealogie van het CBG en zoals altijd ziet dat er weer puik uit. Het jongste nummer van Gens Nostra van de NGV steekt er schril bij af. Zeer schril zelfs.



Niet alleen wat de vormgeving betreft, maar zeker qua inhoud. Waar het CBG er in slaagt om een aangename mix van artikelen voor zowel de beginnende als de gevorderde genealoog te brengen, is Gens Nostra meer een opsomming van allerlei overzichten. Taai, onaantrekkelijk vormgegeven en niet om doorheen te komen.
Vergelijk dat met Genealogie en je ziet een fleurige inhoud met mooie foto's, herkenbare rubrieken en hier en daar ook reclame voor eigen projecten zoals Wiewaswie. Dat hoef je niet te lezen als je niet wilt. Het is ook niet allemaal 100% mooi en goed wat er in Genealogie staat (zo laat een meneer Roel de Neve de begravenis (sic!) van Koningin Wilhelmina plaatsvinden in november 1962) maar de algemene indruk is zeer positief.
En bij Gens Nostra slaat de weegschaal precies naar de andere kant door. Een moeizame invulling van het blad, amateurkiekjes met kleurzwemen (het is nog net geen Lomography) en slecht kleurgebruik (vervagende vegen onderaan de pagina). Beslist geen genot om te lezen.

En dan denk je dat je alles al wel gezien hebt, komt er een mailtje binnen van diezelfde NGV, waaruit ik een kort citaat laat zien. Ze zoeken iemand die een jaarindex kan maken met daarin alle familienamen uit een jaargang van het blad:

De redactie geeft aan welke namen in welke index thuishoren en zoekt nu hulp bij het samenstellen van het register. De medewerker dient de namen met paginanummers in een bestand te krijgen, tot nu toe door achternaam en paginanummer over te typen. Het werk kan thuis geschieden, bij voorkeur in Word of Excel en vergt enkele uren per nummer per maand. Vereist is accuratesse.

Dit geloof je dus echt niet, hè? Accuratesse, overtypen? Heren toch, we leven in de 21ste eeuw en zo'n taak kan geheel automatisch worden gedaan door bijvoorbeeld het genoemde programma Word. O ja, 'inhoudsopgave' wordt het daar genoemd. Het volgende plaatje vond ik op internet en dat drukt precies mijn gedachten uit na het lezen van het mailtje.